Οι γνωστές ιστορικά μεταβολές του ονόματός της Σιάτιστας από το αρχικό Καλύβια (;) σε Αρμούτ-Κιοΐ, σε Σιατιστέων Πολιτεία, σε Σιάτιστα συνοδεύουν και, ως ένα σημείο, χαρακτηρίζουν την οικονομική της πορεία μέσα στο χρόνο. Το πρώτο, λοιπόν, όνομα της πόλης μας ήταν Καλύβια, γιατί τα καλύβια ήταν το χαρακτηριστικό της. Όταν δημιουργείται ο οικισμός, είναι οικισμός ποιμένων που κατοικούν σε καλύβια. Με αυτό το όνομα αναφέρεται στα αρχεία της Μονής Ζαβέρδας (Ζάμπουρντα). Το δεύτερο τοπωνύμιο για τη Σιάτιστα είναι το τουρκικό όνομα Armud- Koy(= Αρμούτ- Κιόι = Αχλαδότοπος) και το συναντούμε στα τέλη του 16ου αιώνα στα βιβλία της πρώτης τουρκικής απογραφής πληθυσμού. Πάντως, η καθιέρωση του Armud- Koy και η χρήση -για όσο χρόνο - σημαίνει πως η πόλη μας από τα μέσα του 16ου αι. είχε αλλάξει χαρακτήρα, δεν ήταν πια χωριό ποιμένων. Το 1745 έφερε το όνομα «Πολιτεία Σιάτιστα», όπως αναφέρεται σε επίσημο έγγραφο του Πατριάρχη Αχριδών Ιωσήφ. Σε ιδιωτικά έγγραφα της ίδιας περιόδου επικρατεί το Σιάτιστα:
Σχετικά με την ετυμολογία και τη σημασία του τοπωνυμίου Σιάτιστα μελετητές, έχοντας κατά νου κάτι από την ιστορία και κάποιο ιδιαίτερο γνώρισμα του τόπου μας, διατύπωσαν πολλές και διαφορετικές απόψεις. Έτσι π.χ. κάποιοι συνδέοντας το με τους πρώτους οικιστές, βλάχους ποιμένες, το συσχετίζουν με το λατινικό sitis =δίψα, άρα Σιάτιστα σημαίνει, κατά την άποψή τους, πόλη με έλλειψη νερού (μάλλον απίθανο για την εποχή του α΄ οικισμού). Άλλοι πάλι, συνδέοντάς το με την ιστορία μας στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, τη φυσικά οχυρή θέση της πόλης, την απουσία Τούρκων από αυτήν καθώς και την απόκρουση όλων των επιδρομέων, το συσχετίζουν με την τουρκική λέξη set (=οχυρό). Άλλος μελετητής, συνδέοντάς το με την εγκατάσταση Σιατιστινών στις πόλεις της Κεντρικής Ευρώπης 17ο και 18ο αι. και την οικονομική τους άνθηση, το συσχετίζει με τις γερμανικές λέξεις Schatz (=θησαυρός ) και (Stadt=πόλη ), που μαζί προφερόμενες αποδίδουν την προφορά του τοπωνυμίου από μας και νοηματικά θυμίζουν το προσωνύμιό της πόλης μας: φλουροχώρι. Και άλλος νεότερος θεωρεί ότι προέρχεται από τη λατινική λέξη satis (επιρρ. και επίθ.) και δηλώνει τόπο με άφθονα, αρκετά αγαθά αλλά και τόπο που παρέχει εγγύηση για την ασφάλεια των κατοίκων κατά την τουρκοκρατία. Πάντως, για μας τους Σιατιστινούς , ανεξάρτητα από θεωρίες και απόψεις και από το πόσο και ποια ευσταθεί επιστημονικά , η πόλη μας με την ονομασία της σημαίνει και είναι: η αδούλωτη Σιάτιστα, το πάλαι ποτέ φλουροχώρι, η «όμορφη και παράξενη πατρίδα», κατά τη ρήση του ποιητή.
Η Πόλη με δυο λόγια Είναι χτισμένη αμφιθεατρικά, σε υψόμετρο από 942 έως 872 μέτρων, στο βουνό Βέλια, που αποτελεί προέκταση της οροσειράς του Σινιάτσικου ή Ασκίου όρους. Γύρω της ορθώνονται γυμνές και ξηρές κορυφές, όπως ο Γρίβας Μπαλαμπάνης, Σβέρνιστσο, Καστράκι και Νότια η Τσερβένα, που πίσω της προβάλλει η χιονοσκέπαστη κορυφή του όρους Βούρινου. Ο ποταμός Αλιάκμονας βρίσκεται δυτικά και σε απόσταση περίπου 5 χιλιομέτρων. Δύο δρόμοι οδηγούν στη Σιάτιστα. Ο ένας περνάει μέσα από τη στενή κοιλάδα, που ονομάζεται Μπουγάζι (εθνική οδός Κοζάνης - Ιωαννίνων) και ο άλλος από τη βόρεια μεριά ανάμεσα από τα όρη Σβέρνιστσο και Βέλλια (επαρχιακή οδός Εράτυρας – Σιάτιστας – Νεάπολης). Γύρω από τη Σιάτιστα βρίσκονται πολλά χωριά, όπως το Παλαιόκαστρο και το Δαφνερό (Νότια), η Γαλατινή, η Εράτυρα, ο Πελεκάνος και το Δρυόβουνο (Βόρεια), το Καλονέρι, το Μικρόκαστρο(Ανατολικά) η Νεάπολη και το Τσοτύλι (Βορειοανατολικά). Το κλίμα της Σιάτιστας είναι μεσογειακό, υγιεινό και ξηρό, γιατί το έδαφος έχει αρκετή κλίση που επιτρέπει τα νερά της βροχής να στραγγίζουν. Ο αέρας είναι καθαρός και η ομίχλη σπάνια, γιατί πνέουν ισχυρά ρεύματα αέρα καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Η μέση θερμοκρασία είναι 12-14°C , το καλοκαίρι κυμαίνεται μεταξύ 22-30°C, ενώ το χειμώνα το θερμόμετρο δείχνει πολλές φορές κάτω από το μηδέν. Το έδαφός της είναι αργιλοασβεστώδες και αργιλοαμμώδες που ευνοεί την ανάπτυξη των αμπελιών.
Ιστορία Η Σιάτιστα είναι νεότερη κωμόπολη και για τον πρώτο συνοικισμό δεν υπάρχει κανένα γραπτό μνημείο που να αναφέρει την κτίση του. Από την παράδοση μόνο γνωρίζουμε ότι στην περιοχή κάλυπταν απέραντα δάση, άρα ήταν περιοχή πλούσια σε βλάστηση που δεν ήταν δυνατό να μείνει ανεκμετάλλευτη από τους βοσκούς της εποχής. Έτσι κοντά στις πηγές “Βρέτος”, “Ψαρά” και “Τσιποτούρα” που σώζονται ασήμαντα ίχνη συνοικισμού, έφτιαξαν οι βοσκοί καλύβες που τις ονόμασαν “καλύβια”, ονομασία που δίνεται συχνά στα χωριά που μένουν τσοπάνηδες. Ο Δημήτριος Κανατσούλης αναφέρει ότι στη θέση που είναι σήμερα κτισμένη η Σιάτιστα, προϋπήρξε ένας αρχαίος οικισμός, ίσως ελιμιωτικός και ιδρύθηκε μετά την εγκατάσταση των Ελιμιωτών στην κοιλάδα του ποταμού Αλιάκμονα στο μεταίχμιο της Ελιμείας και Ορεστίδας και μάλιστα πάνω σε μια ορεινή διάβαση που συνέδεε τις δύο περιοχές. Στο συμπέρασμα αυτό οδηγείται από την ανακάλυψη δύο αρχαίων τάφων, ενός στη Γεράνεια και ενός στη Χώρα. Ο δεύτερος περιείχε απολιθωμένους σχεδόν σκελετούς, που ο ένας μάλλον ανήκε σε γυναίκα, κρίνοντας από τα κτερίσματα που βρέθηκαν (ένα περιδέραιο και δύο αγγεία). Δεν ξέρουμε αν αυτού του οικισμού αποτελεί συνέχεια η σημερινή πόλη.
Κτίση της πόλης Η κτίση της Σιάτιστας έγινε πιθανόν το 15ο αιώνα, πιθανότατα μετά την τουρκική κατάκτηση και κάτω από περιστάσεις που τις επέβαλλε η ανάγκη και ο φόβος. Στα χρόνια του Σουλτάν Μουράτ του Α΄ οι Τούρκοι Κονιάροι (από την περιοχή του Ικονίου) κυρίευσαν όλη σχεδόν τη Μακεδονία και εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλία και τη ΝΔ. Μακεδονία, κατέλαβαν και τη γόνιμη και εύφορη πεδιάδα των Καραγιανίων (Ξηρολίμνης) και έτσι πολλοί χριστιανοί αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις περιοχές αυτές και να σκαρφαλώσουν στα βραχώδη υψώματα της Σιάτιστας, μέρος οχυρό, ασφαλές και απόκρυφο για να διαφυλάξουν με κάθε θυσία την πίστη τους, την εθνική τους ταυτότητα και την ελευθερία της συνείδησής τους. Οι κάτοικοι αυτοί εγκαταστάθηκαν αρχικά στην κάτω συνοικία που ονομάζεται μέχρι σήμερα Γεράνεια. Αλλά και κάτοικοι των γύρω χωριών, όπως το Τσιαρούσινο (Μικρόκαστρο), η Τραπεζίτσα, η Πέλκα (Πελεκάνος), το Παλιόκαστρο, το Έξαρχο, η Σαρακίνα, η Γιάνκοβη, η Τσερβένα, το Πέτροβο κ.ά., μη μπορώντας να αντέξουν τις λεηλασίες και το βίαιο εξισλαμισμό των Κονιάρων και αργότερα των Τουρκαλβανών, κατέφυγαν στα κρησφύγετα της Σιάτιστας, δημιουργώντας το δεύτερο συνοικισμό, τη Χώρα, που όπως φαίνεται και από το όνομά της ήταν εγκατεστημένες οι αρχές της Σιάτιστας. Σαν αρχαιότερη συνοικία θεωρείται η Γεράνεια, αν κρίνουμε από τον τρόπο που μιλιέται το τοπικό ιδίωμα, το οποίο είναι λιγότερο επηρεασμένο από την κοινή νεοελληνική. Εξάλλου στο συμπέρασμα αυτό μας οδηγεί και η ύπαρξη της αρχαιότερης σωζόμενης εκκλησίας, της Αγίας Παρασκευής. Μεταξύ των δύο συνοικιών υπήρχε πάντα μία αντιπαλότητα. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια αποτελούσαν δύο ξεχωριστές συνοικίες που οι κάτοικοί τους συχνά έφταναν μέχρι και τον πετροπόλεμο, όπως μου διηγείται ο Δημήτριος Σιάσιος, που κι ο ίδιος πήρε πολλές φορές μέρος στις “μάχες”. Το γνωστό μέχρι τις μέρες μας : “Πήγα στη χώρα γιόμσα ψώρα, πήγα στη Γεράνεια γιόμσα περηφάνια” φανερώνει του λόγου το αληθές. Σήμερα οι δύο συνοικίες έχουν ενωθεί, αποτελώντας την πόλη της Σιάτιστας, αλλά δεν είμαι σίγουρος κατά πόσο έχει εκλείψει εντελώς αυτή η προαιώνια αντιπαλότητα. Αργότερα, μετά τις καταδιώξεις των Αλβανών το 1612 η Σιάτιστα δέχτηκε και πάλι μετανάστες ιδιαίτερα από την Ήπειρο και τη Θεσσαλία αλλά και από τη Μοσχόπολη, το Σούλι, τη Δάρδα, τη Λάγγα, το Μοριά και αλλού. Ο πληθυσμός της ήταν αμιγώς ελληνικός, εκτός από τις τουρκικές αρχές που είχαν την έδρα τους στην πόλη, ομιλούνταν πάντα τα ελληνικά και καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας της φαίνεται ότι κατείχε κάποια προνόμια.
wikipedia - siatistanews.gr
To siatista-info σε συνεργασία με το siatistanews.gr σας παρουσιάζει το βιβλίο "Συνάντηση με την Ιστορία στους δρόμους της Σιάτιστας e-book" σε ηλεκτρονική μορφή (e-book)
Τηλέφωνα Υπηρεσιών του Δήμου
Τηλεφωνικό κέντρο
24653 50100
24650 23270
Γραφείο Δημάρχου
24650 21280
Πρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου Βοϊου
2468350210
Γραφείο Αντιδημάρχου Διοικητικών και Οικονομικών Υπηρεσιών
