«Ποίος εἶναι ὁ πλησίον μας.»
(του Καλού Σαμαρείτη)
Η παραβολή του καλού Σαμαρείτη, που μας παραθέτει ο Ευαγγελιστής Λουκάς, είναι από τις πλέον γνωστές. Μας μιλά για τον έναν Ιουδαίο που στο δρόμο του έπεσε πάνω σε ληστές, οι οποίοι αφού τον καταλήστεψαν τον έδειραν προξενώντας του θανάσιμες πληγές.
Ωστόσο, ούτε οι ομοεθνείς του ιερείς που έτυχε να περνούν από τον ίδιο δρόμο δεν κοντοστάθηκαν να τον βοηθήσουν, φοβούμενοι ίσως μην πέσουν και οι ίδιοι στην παγίδα των ληστών. Μόνο ένας Σαμαρείτης, αλλοεθνής και εκ προοιμίου εχθρός των Ιουδαίων, όχι μόνο περιποιήθηκε τα τραύματα του άτυχου ανθρώπου, αλλά και τον μετέφερε σε ασφαλές πανδοχείο και προπλήρωσε στον ξενοδόχο για να περιθάλψει τον τραυματία. Αφορμή για την παραβολή αυτή έδωσε στον Χριστό η ερώτηση ενός νομικού, που για να πειράξει τον Κύριο, Τον ρώτησε τί πρέπει να κάνει για να κληρονομήσει την αιώνιο ζωή. Και στην απάντηση του Χριστού, να τηρεί την εντολή της Παλαιάς Διαθήκης που λέει να αγαπάς τον Θεό με όλη τη δύναμη της ψυχής σου και τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου, εκείνος ρώτησε: “και ποιος είναι για μένα ο πλησίον;”.
Ένας γραμματέας, μας διηγείται ο ευαγγελιστής Λουκάς, αδελφοί μου, πλησίασε τον Κύριο μας και είχε ένα διάλογο μαζί του για το, πως θα εξασφάλιζε την αιώνιο ζωή. Στο διάλογο ο Κύριος του υπενθύμισε τις εντολές που έπρεπε να εφαρμόσει. Ανάμεσα σε αυτές ήταν και η αγάπη στον πλησίον. Ο γραμματέας θέλησε να διευκρινίσει την έννοια του πλησίον και ρώτησε ευθέως τον Κύριο μας «Ποίος εἶναι πλησίον μου» τον οποίο οφείλω να αγαπώ όπως και τον εαυτό μου. Και ο Χριστός τον βοήθησε να καταλάβει όχι μόνο ποιος θεωρείται πλησίον, αλλά και πως φανερώνεται και εκδηλώνεται η αγάπη μας σε αυτόν.
Ας παρακολουθήσουμε τις σκέψεις του Κυρίου μας για να μάθουμε και εμείς όπως και ο γραμματέας εκείνος «Ποίος εἶναι ὁ πλησίον μας.»
Καταρχάς θα πρέπει να πούμε, ότι από την παραβολή φαίνεται, ότι ο ερωτών γραμματέας σαν άνθρωπος που μελετούσε το νόμο του Θεού που γνώριζε από τη μελέτη του, ποιός θεωρείται κατά την άποψη της παλαιάς διαθήκης «πλησίον». Έρχεται όμως ο Χριστός και του ανατρέπει αυτήν την γνωστή του εντύπωση και μεταβάλλει οριστικά την έννοια του «πλησίον». Με την ιστορία του «καλοῦ Σαμαρείτη» που διηγήθηκε ο Χριστός μας φανέρωσε ότι «πλησίον μας» δεν θεωρείται μόνο ο αδελφός μας. Ο άνθρωπος που έχει την ίδια πίστη με μας. Πλησίον δεν είναι μόνο τα μέλη της οικογένειας μας ή και οι ομόφυλοι μας. Πλησίον δεν είναι μόνο οι φίλοι και οι οικείοι μας. Είναι και αυτοί αλλά και άλλοι πολλοί. «πλησίον» είναι και οι εχθροί μας. «πλησίον» είναι και αυτοί που θεωρούνται ξένοι, και αυτοί που έχουν διαφορετική πίστη από εμάς. Ο κόσμος όλος, οι άνθρωποι όλοι, είναι «πλησίον» για το χριστιανό. Ο Χριστός έδωσε με τη σημερινή παραβολή ένα παγκόσμιο χαρακτήρα στην έννοια του «πλησίον» και κατάργησε κάθε φραγμό μέσα στην καρδιά του ανθρώπου έτσι ώστε να μπορεί μέσα σε αυτόν να χωρούν όλοι ακόμα και οι εχθροί μας.
Μελετώντας βαθύτερα ακόμη την προβολή ο Χριστός μας φανερώνει σε μια θαυμαστή διάσταση ποιός θεωρείται «πλησίον» για το χριστιανό. Δεν ανήκει στο χριστιανό να αποφασίσει ποιός θα είναι ο πλησίον του. Αλλά ο κάθε άνθρωπος που βρίσκεται σε δύσκολη θέση, έστω και αν είναι ο εχθρός του τον προσκαλεί να γίνει πλησίον του. Αυτό σημαίνει την παγκόσμια και πανανθρώπινη αγάπη. Έτσι λοιπόν συμπεραίνουμε ότι θεωρούμε «πλησίον» μας κάθε άνθρωπο που ο Θεός βάζει στο δρόμο μας.
Πριν ο Κύριος διευκρινίσει ποιός θεωρείται πλησίον, καθιέρωσε την αγάπη προς τον πλησίον. «ἀγαπήσεις τόν πλησίον σου ὡς σέ αὐτόν». Η αγάπη προς τον πλησίον συνοψίζει όλες τις εντολές. Αν αγαπάς, δεν θα ατιμάσεις, δε θα πορνεύσεις, δεν θα πεις ψέματα, δεν θα κλέψεις, δεν θα επιθυμήσεις τα υπάρχοντα του πλησίον. Η αγάπη προς τον πλησίον συνδέεται αδιάλυτα και άρρηκτα με την εντολή της αγάπης προς τον Θεό. Οι δύο εντολές είναι το αποκορύφωμα και το κλειδί του Νόμου. Ο Χριστός μας τόνισε κατηγορηματικά ότι υπό τις δύο αυτές εντολές της αγάπης του Θεού και του πλησίον, οι οποίες στην ουσία είναι μία εντολή δεν υπάρχει μεγαλύτερη από αυτές (Μαρκ.ιθ΄31).
Η αδελφική αγάπη είναι η τελείωση κάθε ηθικής υποχρεώσεως προς τον αδελφό μας. Ο Απόστολος Παύλος συνιστά : «διά τῆς ἀγάπης νά ἐξυπηρετεῖται ὁ ἕνας τόν ἄλλον»(Γαλ.ε΄14). Και αλλού : «σέ κανένα νά μή χρωστᾶτε τίποτα, παρά νά ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. Ἐκεῖνος πού ἀγαπᾶ τόν ἄλλον ἔχει ἐκπληρώσει τόν νόμο διότι τό μή μοιχεύσεις, μή φονεύσεις, μήν κλέψεις, μήν ἐπιθυμήσεις καί ὁποιαδήποτε ἄλλη ἐντολή συγκεφαλαιώνονται στά λόγια αὐτά. Ἀγαπήσεις τόν πλησίον σου ὅπως τόν ἑαυτό σου. Ἡ ἀγάπη δέν προξενεῖ κακό στόν πλησίον, ἑπομένως ἡ ἀγάπη εἶναι ἡ ἐκπλήρωση τοῦ νόμου»(Πωμ.ιγ΄8-10).
Αυτή είναι η διαθήκη που άφησε ο Ιησούς : «ἀγαπᾶτε ἀλλήλους ὅπως ἐγώ σας ἀγάπησα» (Ιωαν.ιγ΄34).
Στον « Ὕμνο τῆς ἀγάπης» ο Παύλος φανερώνει την φύση και το μέγεθος της αγάπης. Χωρίς να παραβλέπει καθόλου τις καθημερινές απαιτήσεις της ισχυρίζεται ότι χωρίς την αγάπη τίποτα δεν έχει αξία και ότι αυτή μόνη θα επιζήσει των πάντων : αγαπώντας όπως ο Χριστός ζούμε ήδη μια θεική πραγματικότητα.Με Αυτήν η Εκκλησία οικοδομείται με αυτήν ο άνθρωπος καθίσταται τέλειος για να ζήσει σε κοινωνία με το ΘΕΟ. Με Αυτή την αγάπη ο πιστός παραμένει κοινωνός του Θεού. Αυτή ήταν και η τελευταία προσευχή του Κυρίου μας : «τούς ἔκανα γνωστό τό ὄνομά σου καί θά τό κάνω γνωστόν, διά νά εἶναι μέσα τούς ἡ ἀγάπη μέ τήν ὁποία μέ ἀγαπήσεις καί ἐγώ νά εἶμαι μέσα τους» (Ιωαν.ιζ΄26).
Δεν είναι τυχαίο που η αγάπη προς τον Θεό συνδέεται άμεσα με την αγάπη προς τον πλησίον. Γιατί και η αγάπη προς τον Θεό και η αγάπη προς τον πλησίον προϋποθέτουν να κάνουμε χώρο στην καρδιά μας για να τους χωρέσουμε, να υπερβούμε δηλαδή τον εγωισμό μας και κάθε εγωκεντρική διάθεση. Όταν ο άνθρωπος θέτει ως κέντρο του σύμπαντος τον ίδιο του τον εαυτό, τότε δεν υπάρχει χώρος ούτε για το Θεό, ούτε για τον πλησίον, ούτε για κανέναν άλλο.
Η αγάπη επομένως δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένες πράξεις, ούτε σε συγκεκριμένα πρόσωπα. Ως υπέρβαση του εγώ, έχει τη δύναμη και τη διάθεση να φτάσει μέχρι και την αυτοθυσία, να ευεργετεί ακόμα και τον εχθρό, να προσφέρει
δίχως να ελπίζει σε ανταλλάγματα, να αναλώνει και το πλεόνασμα και το υστέρημα κάθε εσωτερικής δύναμης χωρίς να κουράζεται και χωρίς ποτέ να εξαντλείται. Δεν μπορούμε να πούμε “μέχρις εδώ αγαπώ, και από εδώ και πέρα είμαι αδιάφορος ή δεν αγαπώ”. Δεν μπορούμε επίσης να πούμε ότι αγαπάμε κάποιους συγκεκριμένους ανθρώπους και δεν μας νοιάζει για τους υπόλοιπους. Αν για το Χριστό, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη παραβολή, πλησίον μας είναι ο κάθε άνθρωπος που συναντάμε στη ζωή μας, τότε ποιον μπορούμε να αποκλείσουμε από την καρδιά μας; Παράδειγμα τέτοιας τέλειας αγάπης έχουμε πρώτα τον Θεάνθρωπο Χριστό, που ακόμα και επάνω στο σταυρό προσευχόταν: “Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς, οὐ γάρ οἴδασι τί ποιοῦσι”. Έχουμε όμως και ένα πλήθος αγίων, που έκαναν πράξη στη ζωή τους αυτή τη μοναδική εντολή της αγάπης, που είναι η απαρχή και η ανακεφαλαίωση της κατά Χριστόν ζωής. Ίσως αναλογιστεί κανείς ότι στη σύγχρονη εποχή είναι πολύ δύσκολο, σχεδόν αδύνατο να εφαρμόσουμε αυτόν τον κανόνα.
Ο Χριστός, με την παραβολή του καλού Σαμαρείτη θέτει δύο βασικές αρχές:
Πρώτα, πρέπει να αναγνωρίζουμε σε κάθε άνθρωπο τον πλησίον μας, ανεξάρτητα από εθνικά, θρησκευτικά, και κοινωνικά και πολιτιστικά όρια. Φίλος ή εχθρός, συγγενής ή ξένος, πλούσιος ή φτωχός, ομόφυλος ή αλλόφυλος, ομόθρησκος ή αλλόθρησκος, γνωστός ή άγνωστος, αδιάφορας, είναι ο συνάνθρωπός μας.
Δεύτερο, η ανάγκη του συνανθρώπου μας έχει απόλυτη προτεραιότητα. Ειναι αναγκαίο να υπερβεί κανείς τον εαυτό του, να θυσιάσει χρόνο, χρήμα, υλικά αγαθά και να εγκύψει με προσωπικό ενδιαφέρον στις ανάγκες του πλησίον. Γιατί τότε γίνομαι πράγματι πλησίον, διαφορετικά λαμβάνω εχθρική απόσταση από τον άλλο.
Η κλήση του Ιησού Χριστού είναι μεγαλειώδης και επιτακτική. Η αληθινή αγάπη είναι πέρα από ανθρώπινες διαιρέσεις και αντιπαλότητες. Νικά το μίσος και την εμπάθεια. Υπερβαίνει τις προσωπικές πικρίες και απλώνεται σε όλη την ανθρωπότητα, χωρίς σκοπιμότητες και υστεροβουλίες. Αυτό μας δίδαξε ο Κύριος και αυτό οφείλουμε να πράττουμε. Να μεριμνάμε, να φροντίζουμε και να «φυλάσσουμε» τους αδελφούς μας. Αν αγαπούμε τον πλησίον μας μιμούμεθα την αγάπη του Θεού.
Νηστεία Χριστουγέννων
Αν μας αξιώσει ο Θεός, από 15 Νοεμβρίου, θα μπούμε στην περίοδο της Σαρακοστής των Χριστουγέννων. Αρχίζει η πολύμορφη και πολύπλευρη Νηστεία μας και η κάθε πνευματική προετοιμασία που απαιτείται ώστε ο άνθρωπος να κατασταθεί δοχείο της Χάριτος του Θεού, η οποία μεν, πάντοτε έρχεται να γεμίσει την ύπαρξη του ανθρώπου, όμως, ιδιαιτέρως γίνεται αποδεκτή από τους πολλούς, κατά τις μεγάλες Εορτές της Πίστεώς μας.
«Άσατε τω Κυρίω πάσα η γη και εν ευφροσύνη ανυμνήσατε, λαοί, ότι δεδόξασται».
Δεύτερη μεγαλύτερη περίοδος νηστείας μετά την Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι εκείνη των Χριστουγέννων, γνωστή στη γλώσσα του ορθόδοξου λαού μας και ως σαρανταήμερο. Η νηστεία των Χριστουγέννων αρχίζει στις 15 Νοεμβρίου και λήγει στις 24 Δεκεμβρίου. Μία ακόμη ευλογημένη περίοδος ξεκινά, με πνευματικό αγώνα και προσπάθεια, για να στρέψουμε το νου μας προς το Θεό, ο καθένας με τις δυνάμεις του και το πνευματικό του «φιλότιμο».
Ιστορικά στοιχεία για τη νηστεία Χριστουγέννων, Μέχρι τα μέσα του 4ου αιώνα, η Ανατολική Εκκλησία γιόρταζε την ίδια μέρα, μαζί και τη γέννηση και τη βάπτιση του Χριστού, τα Επιφάνεια, στις 6 Ιανουαρίου. Τα Χριστούγεννα ως ξεχωριστή γιορτή, εορταζομένη στις 25 Δεκεμβρίου έφτασε στην Ανατολή από τη Δύση γύρω στα τέλη του ίδιου αιώνα.
Με τη διαίρεση της άλλοτε ενιαίας γιορτής και την καθιέρωση τριών ξεχωριστών, της Γέννησης στις 25 Δεκεμβρίου, της Περιτομής στις 1 Ιανουαρίου και της Βάπτισης στις 6 Ιανουαρίου, διαμορφώθηκε το λεγόμενο Δωδεκαήμερο, δηλαδή το γιορτινό χρονικό διάστημα από τις 25 Δεκεμβρίου ως τις 6 Ιανουαρίου. Έτσι διασώθηκε κατά κάποιο τρόπο η αρχαία ενότητα των δύο μεγάλων γιορτών, της Γέννησης και της Βάπτισης του Κυρίου. Η μεγάλη σημασία που απέκτησε με την πάροδο του χρόνου στη συνείδηση της Εκκλησίας η νέα γιορτή των Χριστουγέννων και η ευλάβεια των πιστών και ιδιαίτερα των μοναχών, δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για την καθιέρωση και της προ των Χριστουγέννων νηστείας. Σ’ αυτό ασφαλώς επέδρασε και η διαμορφωμένη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, που προηγείται του Πάσχα.
Οι πρώτες ιστορικές μαρτυρίες, που έχουμε για τη νηστεία προ των Χριστουγέννων, ανάγονται τον 5ο αιώνα στη Δύση και τον 6ο στην Ανατολή. Ενώ η νηστεία στην αρχή, όπως φαίνεται, ήταν μικρής διάρκειας. Πιθανότατα ξεκίνησε σαν επταήμερη, όμως υπό την επίδραση της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής έγινε και αυτή σαράντα ήμερες, χωρίς είναι τόσο αυστηρή όσο εκείνη του Πάσχα.
Μέσα λοιπόν σε αυτή την περίοδο του αγώνα, ας θυμηθούμε πιο έντονα την ελεημοσύνη στους συνανθρώπους μας, τόσο την υλική, η οποία είναι πάντοτε απαραίτητη, πόσο μάλλον και η πνευματική ελεημοσύνη, η οποία πολλές φορές αποδεικνύεται σημαντικότερη της υλικής, για την οποία χρειάζονται αγάπη και χρόνος.
Καλή και ευλογημένη Σαρακοστή και καλό στάδιο !!!
