Η αντιμετώπιση της σπατάλης τροφίμων έχει μετατραπεί τα τελευταία χρόνια σε επίκαιρο κοινωνικό και περιβαλλοντικό ζήτημα σε πολλές χώρες της Ευρώπης. Η Γαλλία ξεχωρίζει διεθνώς για την καινοτόμο προσέγγιση που ακολούθησε από το 2016, όταν υιοθέτησε νομοθεσία που υποχρεώνει τα μεγάλα σούπερ μάρκετ να μην πετούν επισιτιστικά τρόφιμα που παραμένουν ασφαλή για κατανάλωση, αλλά να τα διαθέτουν για δωρεά σε κοινωνικούς φορείς — μια υποχρέωση που συνοδεύεται και από κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Το μέτρο αυτό αποτέλεσε πρωτοπορία στην Ευρώπη και έδωσε ώθηση στη δημιουργία ενός μοντέλου όπου η ανακατανομή πλεοναζόντων τροφίμων αποτελεί μια κοινωνικά υπεύθυνη πρακτική.
Η σημασία μιας τέτοιας νομοθεσίας γίνεται πιο κατανοητή όταν εξετάσει κανείς τους αριθμούς σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στη συνολική Ευρωπαϊκή Ένωση, πάνω από 58 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων πετιούνται κάθε χρόνο, γεγονός που αντιστοιχεί σε περίπου 130 κιλά ανά κάτοικο. Από αυτό το σύνολο, περισσότερα από τα μισά απορρίπτονται από τα ίδια τα νοικοκυριά, ενώ σημαντικό ποσοστό προέρχεται από άλλες φάσεις της εφοδιαστικής αλυσίδας συμπεριλαμβανομένων των εστιατορίων, της παραγωγής και της λιανικής διάθεσης. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμα και αν καταστεί υποχρεωτική η δωρεά των πλεοναζόντων προϊόντων από τα σούπερ μάρκετ, η συνολική πρόκληση παραμένει πολύπλευρη και απαιτεί δράσεις σε πολλαπλά επίπεδα.
Στην Ελλάδα, το πρόβλημα της σπατάλης τροφίμων είναι ιδιαίτερα έντονο. Τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι η χώρα μας κατατάσσεται ανάμεσα στις χώρες με μεγαλύτερη ποσότητα τροφίμων που καταλήγουν στα σκουπίδια, με κάθε Έλληνα να σπαταλά κατά μέσο όρο περίπου 201 κιλά τρόφιμα ετησίως, έναντι περίπου 130 κιλών κατά μέσο όρο στην ΕΕ.
Αυτή η επίδοση κατατάσσει την Ελλάδα στην τρίτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πίσω από τη Δανία και την Κύπρο. Τα ελληνικά νοικοκυριά ευθύνονται για ένα μεγάλο μέρος του προβλήματος, ενώ σημαντικός όγκος σπατάλης προέρχεται επίσης από τη μεταποίηση, την πρωτογενή παραγωγή, τη διανομή και τον τομέα της εστίασης.
Πως λειτουργεί το μέτρο στην Γαλλία
Στην πράξη, τα καταστήματα στην Γαλλία υποχρεώνονται να συνάπτουν συμφωνίες με κοινωνικές δομές για τη διάθεση των προϊόντων που δεν μπορούν να πωληθούν αλλά παραμένουν ασφαλή για κατανάλωση. Παράλληλα, απαγορεύονται πρακτικές όπως η καταστροφή ή η σκόπιμη αλλοίωση τροφίμων ώστε να μην μπορούν να συλλεχθούν από τρίτους. Η εφαρμογή του μέτρου θεωρείται ότι συνέβαλε όχι μόνο στη μείωση αποβλήτων, αλλά και στην ενίσχυση δικτύων κοινωνικής αλληλεγγύης, ενώ αποτέλεσε πρότυπο για παρόμοιες πρωτοβουλίες σε άλλες χώρες.
Παράδειγμα επηρεασμένο από τη γαλλική εμπειρία συναντάται στην Ιταλία, όπου υιοθετήθηκε διαφορετική προσέγγιση με έμφαση σε φορολογικά κίνητρα για δωρεές αντί αυστηρής υποχρέωσης, καθώς και σε κράτη όπως το Βέλγιο και η Τσεχία που έχουν προχωρήσει σε κανονισμούς ή πρακτικές που ενθαρρύνουν ή επιβάλλουν τη διάθεση πλεονασμάτων τροφίμων. Παρότι οι λεπτομέρειες διαφέρουν, το κοινό στοιχείο είναι η προσπάθεια μετατόπισης από τη λογική της απόρριψης προς την επαναχρησιμοποίηση και την κοινωνική αξιοποίηση.
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, αντίστοιχη πλήρης υποχρεωτική ρύθμιση δεν έχει θεσπιστεί μέχρι σήμερα. Υπάρχουν όμως πρωτοβουλίες και νομοθετικές προβλέψεις που ενθαρρύνουν τις δωρεές, παρέχοντας φορολογικά ή διοικητικά κίνητρα σε επιχειρήσεις που διαθέτουν τρόφιμα σε κοινωνικούς φορείς, ενώ οργανώσεις και δίκτυα συλλογής πλεονασμάτων συνεργάζονται με αλυσίδες λιανικής για την αποτροπή της σπατάλης. Η ελληνική προσέγγιση βασίζεται περισσότερο στην προώθηση της συνεργασίας και λιγότερο στην επιβολή υποχρεώσεων, γεγονός που σημαίνει ότι η έκταση εφαρμογής εξαρτάται από την εθελοντική συμμετοχή των επιχειρήσεων.
Η εμπειρία της Γαλλίας δείχνει ότι η νομοθετική παρέμβαση μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης αλλαγής νοοτροπίας, συνδέοντας την οικονομική δραστηριότητα με την κοινωνική ευθύνη. Ταυτόχρονα, η ποικιλία μοντέλων στην Ευρώπη αποκαλύπτει πως δεν υπάρχει μία ενιαία λύση, αλλά διαφορετικές στρατηγικές που επιχειρούν να αντιμετωπίσουν ένα παγκόσμιο πρόβλημα με έντονη περιβαλλοντική και ανθρωπιστική διάσταση. Στο ελληνικό πλαίσιο, η συζήτηση για πιθανή αυστηρότερη ρύθμιση παραμένει ανοιχτή, καθώς η ανάγκη περιορισμού της σπατάλης τροφίμων γίνεται ολοένα πιο επιτακτική τόσο για λόγους βιωσιμότητας όσο και κοινωνικής συνοχής.
Γιατί η σπατάλη τροφίμων δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα αλλά και κοινωνικό: σε περιόδους όπου εκατομμύρια Ευρωπαίοι δεν μπορούν να εξασφαλίσουν ένα πλήρες γεύμα καθημερινά, η αξιοποίηση πλεοναζόντων αγαθών συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια αντιμετώπισης της επισιτιστικής ανασφάλειας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει και επίσημους στόχους για τη μείωση της σπατάλης των τροφίμων: στο νέο πλαίσιο που ψηφίστηκε πρόσφατα, τα κράτη μέλη καλούνται να μειώσουν σημαντικά τα απόβλητα τροφίμων έως το 2030, με στόχους μεταξύ άλλων για μείωση κατά 30% στο λιανεμπόριο και την κατανάλωση σε σύγκριση με τα επίπεδα των αρχών της δεκαετίας.
πηγη dinfo.gr
