Τρόμος σε Ελλάδα, Ευρώπη από μια νέα προσφυγική κρίση – Τα «φρούρια», τα κλειστά σύνορα, η αδυναμία διαχείρισης

Πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι μπορεί να δούμε μιαν νέα προσφυγική κρίση, την ώρα που το πολιτικό κλίμα στην Ευρώπη δεν διευκολύνει την ουσιαστική συζήτηση 


Ο 20ος αιώνας ήταν ο αιώνας των προσφύγων. Δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, επαναστάσεις και δικτατορίες, ο φασισμός, ο ναζισμός, ο αντισημιτισμός, μαζί με την αποικιοκρατία και τις μεγάλες γεωπολιτικές διαιρέσεις γέννησαν αλλεπάλληλα κύματα ανθρώπων που ξεσπιτώθηκαν και αναζήτησαν στοιχειώδη προστασία σε άλλες χώρες. Κατά παράδοξο τρόπο, στον αιώνα που διατυπώθηκε η πρώτη Οικουμενική Διακήρυξη για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ήταν και αιώνας όπου, όπως παρατηρούσε και η φιλόσοφος Χάνα Άρεντ, δεν κατοχυρώθηκε το δικαίωμα να έχεις δικαιώματα.
Ερωτήματα που τα συζητάμε ακόμη και σήμερα όπως ποιοι μπορούν θα έχουν το καθεστώς πρόσφυγα και να δικαιούνται ανθρωπιστικής προστασίας και ασύλου, ποια η διαφορά ανάμεσα σε πρόσφυγα και οικονομικό μετανάστη και πώς πρέπει να αντιμετωπίζονται όσοι δεν κατορθώνουν να πετύχουν να πάρουν άσυλο, ζητιούνται εδώ και αρκετές δεκαετίες.
Βέβαια, την ίδια στιγμή εξακολουθούν να υπάρχουν αυτές και αυτοί που σπρωγμένοι από τον πόλεμο, την καταπίεση, την εκμετάλλευση, τη φτώχεια. Ίσως γιατί όπως λέει και ο Σεφέρης, «τη σκέψη του πρόσφυγα τη σκέψη του αιχμάλωτου τη σκέψη / του ανθρώπου σαν κατάντησε κι αυτός πραμάτεια /δοκίμασε να την αλλάξεις, δεν μπορείς».

Η Ευρώπη και το προσφυγικό

Η Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη με μεγάλα κύματα ανθρώπων που ήθελαν να φύγουν από τις πατρίδες τους, όχι μόνο μετά τις δύο μεταπολεμικές περιόδους του 20ου αιώνα αλλά και ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 όταν άρχισαν να έρχονται μεγάλες ομάδες από τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Στο φόντο αυτών των ιστορικών εξελίξεων διαμορφώθηκε και η Σύμβαση της Γενεύης του 1951, το βασικό κείμενο του διεθνούς δικαίου που καθορίζει το δικαίωμα του ασύλου.
Με έναν τρόπο, και τα πρώτα βήματα διαμόρφωσης ευρωπαϊκών κανονισμών για το ζήτημα που χρονολογούνται στα 1990 απαντούν σε αυτή την ανάγκη. Η λογική, αξίζει να το σημειώσουμε, πέραν διαφόρων αναφορών στην διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ήταν εξαρχής περιοριστική: η Ευρώπη ήθελε να ελέγχει ποιος έμπαινε στα εσωτερικό του. Ήταν το 1990 που συναποφασίστηκε η «Σύμβαση του Δουβλίνου» που θα αποτελέσει τη βάση των μετέπειτα «Κανονισμών του Δουβλίνου».
Παρότι σε προηγούμενες περιόδους, όπως ήταν το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ή η επαύριον του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου θα υπάρξουν πολύ μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών, συμπεριλαμβανομένων και πρακτικών όπως οι μαζικές ανταλλαγές πληθυσμών και παρότι σε όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου οι δυτικοευρωπαϊκές χώρες θα δέχονται όσους έφευγαν από τις σοσιαλιστικές χώρες, στη δεκαετία του 1990 το ζήτημα του ασύλου αρχίζει να τίθεται με διαφορετικούς όρους.
Ήδη από τη δεκαετία του 1970 καταγράφονται εκτεταμένα κρούσματα ρατσισμού σε βάρος μεταναστών και προσφύγων, ενώ στη δεκαετία του 1980 η ακροδεξιά αρχίζει την άνοδό της σε χώρες όπως η Γαλλία με εφαλτήριο το μεταναστευτικό. Στο στόχαστρο αρχικά οι μετανάστες και πρόσφυγες από χώρες του Τρίτου Κόσμου και από τις πρώην σοσιαλιστικές χώρες, όπου μετά το 1989 αρχίζουν να αυξάνουν οι μεταναστευτικές ροές. Σε αυτές θα προστεθούν και τα θύματα των μεγάλων πολεμικών εξορμήσεων της Δύσης, όπως ήταν οι πόλεμοι κατά του Ιράκ και το Αφγανιστάν.

Μετατόπιση της πολιτικής

Σταδιακά η ευρωπαϊκή πολιτική μετατοπίζεται. Η πολιτική γίνεται πολύ πιο περιοριστική και ως προς τη δυνατότητα χορήγησης ασύλου και ως προς τη δυνατότητα ένας μετανάστης να αποκτήσει κανονικό καθεστώς. Επιπλέον, εντείνονται τα φαινόμενα ρατσισμού, παρότι φαινομενικά τουλάχιστον οι δυτικοευρωπαϊκές κοινωνίες γίνονται όλο και πιο «πολυπολιτισμικές». Δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν ότι ο συνδυασμός ανάμεσα στο ρατσισμό και τον περιορισμό στις δυνατότητες νομιμοποίησης αποτέλεσε και έναν μηχανισμό που διατηρώντας τους μετανάστες σε συνθήκη θεσμικής αβεβαιότητας, επέτρεπε και την εντονότερη εκμετάλλευσή τους.
Στη δεκαετία του 2000 διαμορφώνεται ουσιαστικά το πρότυπο της «Ευρώπης-Φρούριο». Την ώρα που η Ευρώπη εφαρμόζει για τους ευρωπαίους πολίτες την ελευθερία κίνησης, εργασίας και εγκατάστασης, γίνεται όλο και πιο αυστηρή για αυτούς που έρχονται από το εξωτερικό της.
Σε εκείνη τη φάση διαμορφώνεται και η τρέχουσα εκδοχή του «Κανονισμού του Δουβλίνου». Η βασική αρχή είναι ότι ένας πρόσφυγας θα μπορεί να υποβάλει αίτημα για χορήγηση ασύλου σε μία μόνη χώρα, τη χώρα άφιξής του και όχι σε περισσότερες χώρες. Στο βαθμό που γινόταν ολοένα και πιο δύσκολο για έναν αιτούντα άσυλο να φτάσει δια της νόμιμης οδού σε μια οποιαδήποτε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα (εκτός όλων των άλλων γιατί αυστηροποιούνταν και οι βίζες), η μόνη λύση γινόταν η «παράνομη είσοδος» κατά κύριο λόγο στις «εξωτερικές» χώρες της Ευρώπης. Και στην Ευρώπη αυτό σε μεγάλο βαθμό σήμαινε τη Μεσόγειο, που θα γίνει, ήδη πολύ πριν τη Συριακή κρίση, ένα βασικό πέρασμα αλλά και υγρός τάφος για χιλιάδες πρόσφυγες και μετανάστες.

Η Ελλάδα αντιμέτωπη με την άφιξη μεταναστών και προσφύγων...



η συνέχεια ΕΔΩ